رشد روانی و عاطفی | گام هایی موثر برای رشد عاطفی کودک
سازگاری با دنیای پیرامون و برقراری ارتباط و تعامل موثر با اطرافیان، نیازمند داشتن سواد و رشد روانی و عاطفی است. رشد روانی طی فرایند رشد فیزیکی و به موازات پیشرفت قسمت های مختلف مغز اتفاق می افتد و تحت تاثیر عوامل زیستی،تربیتی و وارثتی قرار می گیرد. رشد عاطفی نیز به با شناخت احساسات خود و دیگران و کنترل و مدیریت احساسات آغاز می شود و جنبه های مختلفی دارد.  

تماس با مشاور

رشد روانی و عاطفی چگونه است؟

رشد عاطفی، مسیر تجربه و درک احساسات و عواطف، همچنین قدرت بیان و ابراز احساسات است، که از دوران کودکی شروع شده و شکل می گیرد. رشد عاطفی ابعاد گوناگونی دارد. اولین مرحله ی رشد عاطفی، شناخت احساسات و عواطف است و سپس درک این موضوع که این احساس چگونه و چرا به وجود می آید و در نهایت، تشخیص احساسات خود و دیگران و توانایی ابراز آن.
رشد عاطفی از نخستین روزهایی که یک نوزاد به دنیا می آید، شروع می شود و تا بزرگسالی ادامه دارد. احساسات اصلی خشم، ترس، غم و شادی اولین عواطفی هستند، که کودکان مشاهده و تجربه می کنند. همچنان که رشد عاطفی در کودک افزایش می یابد، احساسات دیگر مانند کم رویی، احساس گناه، شرم و همدلی نیز رشد پیدا می کند. در رشد و بلوغ عاطفی کودک، والدین نقش مهمی ایفا می کنند. زیرا اولین پیوند بین کودک و محیط بیرون، والدین هستند. تاثیری که والد بر کودک می گذارد، سازنده ی اولین تعامل او با دیگر کودکان و تعیین کننده ی نوع تعامل کودک با جهان اطراف است.  

اینفوگرافیک رشد روانی و عاطفی

اینفوگرافیک رشد روانی و عاطفی

ارتباط بین رشد عاطفی و دلبستگی ایمن

یکی از مهم ترین و موثرترین عوامل در رشد عاطفی کودکان که زمینه ی زندگی عاطفی آن ها را شکل می دهد، سطح دلبستگی ایمن و درواقع احساس دلبستگی است، که کودک با والدین مخصوصا مادر خود دارد. اگر نیازهای اولیه کودک به خوبی پاسخ داده شود، کودک دنیا را محیط امنی می شناسد و با اعتماد به محیط اطراف رشد می کند. برداشت اولیه او از دنیا این است، که انسان هایی قابل اعتماد و پاسخگو دارد. بنابراین احساس دلبستگی ایمن خواهد داشت.
اولین ارتباطات کودک زمینه ساز روابط اجتماعی او خواهد بود. دلبستگی در کودکان در صورتی که ایمن باشد، باعث می شود کودک بدون نگرانی و با حس آزادی به جستجو در دنیای اطرافش بپردازد. از نظر کودک دنیا مکانی قابل پیش بینی و مورد اعتماد است و این بینش توانایی رشد کودک را تضمین می کند. دلبستگی ایمن در درک احساسات و کنترل خشم نقش مثبتی ایفا می کند.
و اگر عکس این اتفاق بیفتد، یعنی کودک دلبستگی ناایمن داشته باشد، در تعامل با جهان اطراف همیشه مراقب نشانه های خطر  خواهد بود. به موازات احساس خطر اضطراب و استرس در کودک تقویت می شود که باعث می شود، او در آینده به فردی پرخاشگر یا مطیع تبدیل شود، تا بتواند از خود در مقابل علائم خطر حمایت کند. دلبستگی ناایمن باعث می شود، کودک در بزرگسالی نیز این احساس ناامنی را به روابط خود انتقال بدهد.  

عوامل موثر در رشد روانی و عاطفی

برای این که یک کودک بتواند احساس خود را بروز بدهد، ممکن است عوامل زیادی موثر باشند. که به رشد روانی او کمک کنند یا باعث کند شدن روند رشد عاطفی وی شوند. از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1-رشد روانی و عاطفی | الگوهای رفتاری کودک

رفتارهای پدر و مادر کودک و اولین مراقبین او تاثیر بسیار زیادی در رشد روانی او خواهد داشت. ممکن است سیستم های آموزشی زیادی برای بهبود رشد عواطف وجود داشته باشد. اما نمی توان تاثیر الگوی والدین را نادیده گرفت. زیرا کودکان از راه مشاهده، تعامل با اطراف را می آموزند. زمانی که شما احساسات متفاوت را تجربه کرده و واکنش نشان می دهید، هنگامی که با دیگران تعامل اجتماعی و عاطفی دارید و در تمام زمان هایی که شما با احساسات خود روبرو شده و به آن ها پاسخ می دهید، کودک شما ناخوداگاه، شیوه شما را از طریق مشاهده دریافت می کند. الگوی های رفتاری مناسب یکی از مهمترین نکات در تربیت کودک است.

2-پاسخ به عواطف کودک

میزان پاسخی که شما به عواطف کودکان می دهید، زیربنای رشد عاطفی کودکان است. رشد روانی کودک در گرو برخوردهای صحیح و سیستم پاسخگویی موثر و درست شما است. به عنوان مثال پاسخی که شما به گریه کودک خود می دهید، می تواند در رشد عزت نفس کودک و خودباوری او بسیار تاثیر گذار باشد.
کودکی که در زمان های گریه مورد پذیرش والدین قرار نمی گیرد، می آموزد که موجود دوست داشتنی نیست و عواطف خود را پنهان می کند، تا مقبول والدین باشد. به این طریف احساس عزت نفس او لطمه می بیند و رشد روانی او با مانع روبرو می شود. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره نشانه های عزت نفس پایین کلیک کنید.

3-رشد روانی و عاطفی | استرس در خانواده

شرایط زندگی همراه با استرس، روی احساسات کودکان تاثیر منفی می گذارد. استرس مانع کودک برای بیان و ابراز احساسات او شده و احساس ناامنی او را افزایش می دهد. در خانه ای که هیجانات منفی بالا وجود دارد، مجالی برای خوداظهاری ایمن کودک و دریافت پاسخ مسئولانه باقی نمی ماند. بدین ترتیب رشد روحی و روانی کودک کند پیش می رود. برای آگاهی بیشتر از تاثیرات منفی استرس والدین بر کودکان کلیک کنید.

4-هنجارها و باورهای جامعه

این که جامعه نسبت به روش های مختلف بروز عاطفه چه عکس العملی نشان می دهد، می تواند بر شیوه واکنش کودکان نسبت به احساسات درک شده، تاثیر بگذارد. در جوامعی که برای بیان عواطف، ارزش گذاری مطلوب اتفاق می افتد، افراد در بیان عواطف خود احساس ناراحتی نمی کنند و خوداظهاری امنی خواهند داشت.

5-تاثیر شخصیت و ژن در رشد روانی و عاطفی

صفات ارثی هر انسانی با دیگری متفاوت است و هر کسی ممکن است در مواجهه با مسائل مختلف، واکنش متفاوتی داشته باشد. وراثت در بیان احساسات و ابراز حالات روحی و روانی تاثیر غیرقابل انکاری دارد. مثلا افراد درونگرا در بیان احساسات مانند افراد برونگرا رفتار نمی کنند. شخصیت درونگرا در ابراز عواطف خود، رفتار محافظه کارانه ای پیش می گیرد و کندتر خود را بروز می دهد. اما برونگرا راحت تر و بازتر رفتار می کند و در اشتراک گذاشتن عواطف خود کمتر نگرانی دارد. برای کسب آگاهی بیشتر درباره برون گرایی کلیک کنید.  
رشد روانی و عاطفی

برای رشد روانی و عاطفی کودک چه باید کرد؟

رفتار کودکان بسیار متغیراست و سریع از یک حالت به حالت دیگر تغییر می کند. به سرعت تغییر روحیه می دهند. ممکن است لحظه ای برای یک خواسته جیغ بکشند و لحظه ای بعد کاملا شاد به بازی بپردازند. نوسانات رفتاری آن ها کاملا طبیعی است. زیرا برخورد آن ها در ابتدا کاملا واکنشی و در لحظه است. اما برای این که با دوستان هم سن و سال خود به تعامل بهتر برسند، نم نم مهارت های اجتماعی و عاطفی را از دوستان، خانواده و سیستم آموزشی دریافت می کنند و این وظیفه بیش از هر کسی بر عهده والدین است، که در آموزش مهارت های ارتباطی و رشد عاطفی کودک خود اهتمام بورزد.
رشد روانی و عاطفی یک انسان از کودکی آغاز می شود. بنابراین بهترین زمان برای رشد توانایی های احساسی و عاطفی انسان همان دوران کودکی است. و وظیفه والدین نیز این است که به فرزند خود کمک کنند، تا در کودکی با احساسات خود ارتباط برقرار کند. به این منظور به روش های زیر می توانید در شناخت و ابراز احساسات  کودک خود به او کمک کنید.

1-آموزش شناخت احساسات

از کلماتی که برای کودک قابل فهم است و از زبان خود کودک استفاده کنید و احساس کودک را برایش به روشی ساده و با استفاده از تصاویر، کتاب یا فیلم توضیح دهید. از داستان های کوتاه کودک برای توضیح و تفهیم عواطف او کمک بگیرید. و سعی کنید در ابتدا او را با احساساتی که تجربه می کند، روبرو بکنید. کمک کنید، احساس غم و شادی خود را درک کند و حس آن لحظات را بشناسد.

2-یادگیری ابراز احساسات

پس از شناخت عواطف، نوبت آن است که به کودک خود یاد بدهید، درباره آن چه احساس می کند صحبت کند. با استفاده از کتاب داستان، شخصیت های کارتونی یک انیمیشن، و هر چیز مناسب سن او سعی کنید، راه های ابراز احساسات و برقراری ارتباط با عواطف را به او بیاموزید. او را در موقعیت های واقعی که در آن قرار می گیرد، مورد سوال قرار بدهید. بخواهید حسش را بگوید. اگر می تواند درباره آن کمی حرف بزند. ناراحتی یا خشم خود را و علت آن را به زبان بیاورد. بیان احساس به کودک کمک می کند، بتواند آن موقعیت را بهتر پشت سر بگذارد. بهتر مدریرت کند و حال خوبی نسبت به قبل پیدا کند.

3-کمک به مدیریت عواطف

کودکان در ابتدا شیوه های واکنش و مدیریت مناسب احساسات را بلد نیستند و نسبت به حوادث پیرامون خود، واکنشی پاسخ می دهند. بهتر است، به آن ها بیاموزید، که شیوه های پاسخ گویی متفاوتی برای یک بیان یک هیجان وجود دارد و می تواند از بین چندین پاسخ، یکی را انتخاب کند. در انتخاب گزینه مناسب او را یاری کنید. برای درک بهتر کودک از مثال های واقعی که قبلا اتفاق افتاده استفاده کنید و ذهن او را برای پاسخگویی و انتخاب گزینه درست به چالش بکشید. برای کسب آگاهی بیشتر درباره مهارت کنترل احساسات کلیک کنید.

4-تشویق کودک در بیان عواطف

زمانی که کودک شما تلاش خود را بکار می گیرد تا خود را بروز دهد، احساسات خود را توضیح می دهد. یا در موقعیت های عملی هیجان خود را به شکل مثبت مدیریت می کند و رفتاری هوشمندانه از خود نشان می دهد، حتما او را تشویق کنید. به او بگویید که چقدر به او افتخار می کنید و از این که توانسته هیجان و عواطف خود را مدیریت کند، خوشحال هستید. حمایت و تشویق والدین از باارزش ترین تکنیک ها برای افزایش هوش هیجانی کودک است.

5-آموزش همدلی

کودکی که به خوبی عواطف خود را بشناسد و بتواند ابراز کند، به راحتی می تواند در موقعیت های متفاوتی که برای یک کودک دیگر اتفاق می افتد، خود را جای او بگذارد و احساس او را درک کند. برای کمک به درک این موضوع شما می توانید برای او با خواندن داستان های متفاوت، دوست های فرضی برای او بسازید و از او بخواهید حس شخصیت های داستان را برای شما بازگو کند. به مرور که خود را در موقعیت جایگزینی می گذارد، می تواند حس همدلی را به خوبی بیاموزد. برای کسب اطلاع بیشتر از مهارت همدلی کلیک کنید.
رشد روانی و عاطفی 

اهمیت رشد روانی و عاطفی

مسیر شناخت احساسات و  ارتباط درونی یک انسان، بخصوص در سال های اولیه زندگی، به دلایلی که در ذیل بیان می شود، راهی برای تضمین سلامت روانی یک کودک و مواجهه ی سالم او با جهان اطراف است. برای درک اهمیت رشد روانی کودک، پیشنها می شود، سطور بعد را دنبال کنید

1-افزایش هوش هیجانی

کودکی که نسبت به احساسات خود شناخت پیدا می کند و توانایی ابراز عواطف را به دست می آورد، بهتر می تواند با حس درونی خود ارتباط بگیرد. درباره آن حرف بزند، احساس همسالان خود را درک کند. عواطف و هیجان خود را با مهارت بهتری کنترل و مدیریت می کند و از سطح هوش هیجانی بالایی برخوردار است. برای کسب آگاهی بیشتر درباره هوش هیجانی کلیک کنید.

2-کاهش سطح استرس

بسیاری از والدین در برخورد با احساسات مختلف کودک عکس العمل نامناسبی از خود نشان می دهند. مثلا در مقابل گریه کودک رفتاری که به آرامش کودک کمک کند، نشان نمی دهند. باید بتوانید با کودک خود همنوا و هم احساس شوید. به او نگویید نباید گریه کنی. بلکه باید وارد دنیای او شوید و با نشان دادن همدلی خود نسبت به احساس غم او، به کاهش استرس او کمک کنید. بگذارید کودک از غم خود بگذرد. اما به روشی درست.
جلوی بروز ناراحتی کودک را نگیرید. او باید بتواند با ابراز احساسات خود، آرامش بگیرد، حس کند که درک شده و دیگر احساس استرس و ناامنی نکند. همچنین با رفتار درست شما یاد می گیرید، در مقابل ناراحتی دیگران همدلی خود را بروز دهد. رفتار مناسب شما به او، ابراز درست احساس و همچنین همدلی نسبت به همنوعش را به او می آموزد. برای کسب آگاهی بیشتر از مشاوره کنترل استرس کلیک کنید.

3-بهبود سلامت روانی

کودکی که احساسات خود را می شناسد و با بیان و ابراز آن ها آشنا می شود، می آموزد، که همیشه از مهارت های ابرازی استفاده کند. بنابراین احتمال این که الگوهای ناکارآمد و منفی را برای بیان احساسات خود بکار بگیرد، بسیار کم است و گرفتار شیوه های نادرست مانند پرخاشگری یا رفتارهای انفعالی مانند انزوا، سیگار کشیدن، کینه توزی نمی شود. به این طریق سلامت روانی او پیشرفت می کند.
حقیقت این است، که وقتی نتوانید به درستی حس خود را بشناسید یا راهی برای ابراز صحیح آن نداشته باشید، احساسات منفی شما رشد می کند و بیشتر دچار هیجانات منفی و اختلالات روانی می شوید. اما اگر در کودکی شیوه ی بیان عواطف خود را یاد گرفته باشید، از سلامتی روحی و روانی بیشتری برخوردار خواهید بود.

4-افزایش توامندی ها و انرژی روانی

اگر از ابتدا یاد گرفته باشید، که همه احساسات خود را بروز بدهید و از تمام ظرفیت خود استفاده کنید، در بزرگسالی با انباشت احساسات جمع شده و هیجانات سرکوب شده مواجه نمی شوید. بنابراین انرژی و سرمایه روانی بالایی برای عملکرد مطلوب در طول زندگی خواهید داشت. برای اطلاعات بیشتر در این زمینه مقاله مهارت های زندگی را مطالعه کنید.  

سخن آخر درباره رشد روانی و عاطفی

اگر می خواهید نسلی را برای آینده پرورش دهید، که سلامت روانی و رشد عاطفی مطلوبی داشته باشد، کودکی او را دریابید، و برای این که بتوانید کودک خود را درک کنید و به او ابراز احساسات و عواطفش را بیاموزید با کودک درون خود ارتباط بگیرید و سفری به سالهای کودکی خود داشته باشید. اگر بتوانید با خودتان ارتباط موثر بگیرید و احساسات خود را درک کنید در ارتباط با فرزندتان نیز موفق می شوید. در این راستا می توانید اطلاعات کامل و دقیق را از مشاوره روانشناسی مرکز حامی هنر زندگی دریافت نمایید.

ثبت دیدگاه فقط برای اعضای سایت امکانپذیر است. لطفا ثبت نام کنید.

تماس با برترین مشاورین ایران