انواع روش های مناسب برای تشویق کودکان

تشویق کودکان و تقویت یک رفتار مناسب با استفاده از یک سیستم پاداش دهی به عنوان یک روش تربیتی استفاده می‌شود. در واقع پاداش دهی یک نوع تقویت مثبت است. بسیاری از کودکان با وجود برآورده شدن نیازهایشان رفتار مناسبی ندارند. والدین این کودکان در مقابل رفتارهای ناخوشایند آن‌ها احساس ناتوانی می‌کنند. رفتارهای نامناسب مانند پرخاشگری کودک، بددهنی، گریه و بهانه گیری در هر کودکی می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد.
اما یکی از اصلی‌ترین علل آن برآورده کردن خواسته‌های کودک تحت هر شرایط و لوس کردن کودک است. اتخاذ یک سیستم پاداش دهی منسجم توسط والدین رفتارهای صحیح را به کودک آموزش خواهد داد. اما این سیستم پاداش‌دهی باید با آگاهی لازم و رعایت نکات تربیتی توسط والدین و در صورت لزوم مشورت با مشاوران کودک انجام پذیرد. برای کسب اطلاعات در خصوص تربیت کودک کلیک کنید.

تماس با مشاور

پاداش و روش های تشویق کودکان

پاداش و تشویق کودک

در واقع پاداش و تشویق، عامل یا محرکی برای تقویت یک رفتار در فرد هستند. یکی از راه‌های تربیت کودک، آموزش و اصلاح رفتار‌های او، سیستم پاداش دهی است؛ این امر توسط متخصصان نیز تأیید شده‌است. با روش‌های متفاوتی می‌توان کودکان را تشویق به تکرار رفتار مطلوب و یا تــغییر رفتار نادرست کرد. تشویق و پاداش دهی به کودکان تأثیرات بسیاری در تقویت رفتار مطلوب و افزایش اعتماد به نفس آن‌ها دارد.

اغلب والدین دادن پاداش را مساوی با خریدن یک چیز می‌دانند. در حالی که تشویق کودک تنها با این روش ممکن است اثر معکوس داشته و آن را به یک باج دهی تبدیل کند. در صورتی که تشویق کودکان و پاداش دهی به رفتارهای آن‌ها با روش صحیح و اصولی صورت نگیرد، می‌تواند به اندازه تنبیه بــدنی آثار و پیامدهای سویی را به دنبال داشته‌باشد.

انواع پاداش و روش‌های تشویق کودکان

به طور کلی از 4 طریق می‌توان کودک را تشویق کرد. هر کدام از این روش‌ها، یکی از ابعاد وجودی کودک را در بر می‌گیرد و بخشی از نیاز‌های او را تأمین می‌کند. برای تقویت رفتارهای کودک بهتر است از هر چهار نوع پاداش در موقعیت‌های مختلف و همراه با یک سبــک فرزندپروری مناسب استفاده شود.

پاداش و تشویق احساسی

پاداش و تشویق احساسی

کودکان نیز مثل همه انسان‌ها نیاز به محبت دارند. توجه به کارهای خوب کودک و دیده شدن از نیازهای او است. بغل کردن کودک، تماس چشمی، لبخند زدن، نوازش کردن و بوسیدن از بارزترین روش‌هایی است که والدین به کودک محبت تزریق می‌کنند. گاهی در جمع برای اینکه مستقیم کودک را مرکز توجه قرار ندهید، می‌توانید با چشمک زدن‌ها یا لبخندهای رمزی بین خودتان، تایید و توجه را به او بدهید. ایجاد و افزایش اعتماد به نفس کودکان کاملا به عهده خانواده است و اگر لطمه ای به اعتماد به نفس او وارد شود به سختی قابل جبران است.

در زمان تشویق باید کاملا دقت شود که کودک بخاطر کارهای درست و پیشرفت‌ها مورد تشویق قرار می‌گیرد. اگر برای آرام کردن قیل و قال‌های کودک یا ممانعت از رفتار اشتباه به او پاداش توجه و نوازش بدهید، او در موقعیتی متعارض قرار گرفته و اعتبار و اقتدار والدین ممکن است خدشه دار می‌شود و کودک لوس می‌شود. پیشنهاد می کنیم در همین رابطه مقاله لوس شدن کودک را مطالعه فرمایید.

پاداش و تشویق کلامی

پاداش کلامی یکی از مهم‌ترین و موثرترین نوع تشویق و پاداش است. کودک یا به طور کلی انسان‌ها در هر سنی نیاز به شنیدن تعریف و تایید دیگران دارند. این مورد، مخصوصا در مقابل دیگران، به اعتماد به نفس و عزت نفس کودک بسیار کمک می‌کند و باعث ایجاد حس مفید بودن و احـساس ارزشمندی در او می‌شود.

در این نوع پاداش سعی کنید رفتاری که باعث پاداش کلامی می‌شود را برای کودک توضیح داده و کاملا رفتار را توصیف کنید. دقت کنید حــرف زدن با کودک اصول و قواعد خاص خود را دارد که باید متناسب با سن کودک بوده و برای او قابل درک باشد. به کوچک‌ترین تلاش‌ها و پیشرفت‌های کودک توجه کنید و به آن‌ها پاداش دهید تا رفتار برای کودک به عادت تبدیل شود. سپس به مرور زمان می‌توانید پاداش آن رفتار را کم و قطع کنید. چرا که آن رفتار در کودک نهادینه شده و دیگر نیازی به تقویت ندارد. اما خوب است هر از گاهی همان رفتار تشویق شود.

پاداش و تشویق مادی به کودکان

این نوع پاداش شامل وسایلی است که کودک به آن علاقه دارد و همیشه از آن لذت می‌برد. اسباب بازی مناسب کودک، لوازم تحریر، لباس، خوراکی و حتی پول. ترجیحا در این روش پاداش دهی لوازم و چیزهایی که کودک نیاز دارد به عنوان پاداش داده شود. کودک باید برای رسیدن به این پاداش تلاش کند و بهترین شیوه جدول ستاره‌ها یا پاداش‌های ژتونی است.

پاداش و تشویق تفریحی یا فعالیتی

تفریحات مورد علاقه کودک نیز می‌تواند به عنوان پاداش استفاده شود. در این مورد باید تفریحاتی که برای کودک لذت محسوب می‌شود مد نظر قرار بگیرد نه چیزهایی که والدین فکر می‌کنند لذت بخش است. برای مثال؛ پارک بردن، بازی مورد علاقه و یا خوردن یک بستنی می‌توانند به عنوان تشویق کودک استفاده شوند. همچنین باید در نظر داشت که افـراط و تفریط در تشویق کودکان می تواند اثرات مخربی در تربیت آن ها داشته باشد. بنابراین ضروری است حد اعتدال رعایت شود و تشویق و پاداش ها دارای قانون و قاعده ای باشند.

تشویق کودکان با نظام تنبیه و پاداش ژتونی یا جدول ستاره

جاییزه ماددر برای سه بچه

تشویق‌های بی جا یکی از اشتباهات تربیتی والدین است که آثار آن در سال‌های بعدی مشخص می‌شود. برای اجتناب از این اشتباهات روش‌های صحیح تربیتی را به کار گیرید. یکی از این روش‌ها سیستم پاداش ژتونی است. در این سیستم هدف آموزش قانون مداری، هدفمندی، صــبور بودن و تعهد به کودک است.

نحوه اجرای کار جدول ستاره

روی یک تخته، جدولی تشکیل داده و با ستاره (می‌توانید از برچسب استفاده کنید یا روی تخته یک ستاره بکشید) به کارهای خوب، کودک را تشویق کنید. کارهای خوب معمولا رفتار صحیح و تکالیفی است که لازم است انجام دهد. هر رفتار درست می‌تواند با یک ستاره پاداش داده شود. سپس برای استفاده از این ستاره‌ها یا ژتون‌ها چهارچوبی مشخص شود. به عنوان مثال با او قرارداد ببندید که هر 3 ستاره یک پارک جایزه دارد. هر 5 ستاره بازی با رایانه و هر 10 ستاره یک اسباب بازی. طبیعی است که کودک با رفتار اشتباه، ستاره از دست می‌دهد.

بنابراین طی فرایند تــربیت کودک تعهد به وظایف، قانونمندی، مدیریت منابع و رفتار سالم را آموزش می‌بیند. باز هم ذکر این نکته لازم است که در تمام این مسیر، هیچگونه استثنا یا بخششی برای کودک قائل نشوید و کاملا قاطعانه رفتار کنید. از این ابزار به عنوان تهدید استفاده نکنید. برای هر بار کسب یا از دست دادن ستاره، دلایل آن را به کودک توضیح دهید. او نباید حس کند که به او ظلم شده و حق او پایمال شده است.

در تمام مراحل، پاداش‌های احساسی و کلامی و مــهربانی با کودکان نیز فراموش نشود تا کودک حس نکند والدین او صرفا قانون گذار و او یک برده یا ربات است. 

نکات قابل تامل در روش‌های اجرای تشویق کودکان

دوران کودکی بهترین زمان برای آموزش مهارت‌های زندگی به کودکان و اصول اخلاقی است، هر چه در این دوره از تربیت کودک غفلت شود، در آینده ضربه‌های محکم تری به او، خانواده و جامعه وارد خواهد شد. از طرفی برای اجرا و موثر بودن روش‌های پاداش دهی رعایت چند نکته ضروری است، که شامل موارد زیر می‌باشد:

_ فاصله زمانی بین پاداش با رفتار مناسب بلافاصله و در کمترین زمان باشد.

_ تنها رفتار‌های مثبت تشویق شود، اگر کودک خطایی انجام دهد و باز هم پاداش دریافت کند نتیجه معکوس خواهد شد. گاهی والدین ناخواسته رفتار نامطلوبی را تقویت می‌کنند. بهتر است در بــرخورد با اشتباهات کودک، واکنش‌های خود را بیشتر مورد توجه قرار دهید.

_ پایبندی والدین بر سیستم پاداش دهی تاثیر این روش‌ها را بیشتر خواهد کرد. معمولا والدین با رعایت نکردن نکات کلیدی در روش پاداش دهی شکست می‌خورند.

_ فراموش نکنید نیازهای اولیه و اساسی کودکان مانند محبت، تغذیه و حس امنیت همیشه باید برآورده شوند. مشروط کردن تمام نیازهای کودک او را با یک نا امنی مواجه خواهد کرد. بهتر است برای اجرای این روش‌ها از مشاوره روانشناسی بهره ببرید.

سه اصل مهم برای اثر گذاری بیشتر سیستم پاداش‌دهی

برای تأثیر گذاری بیشتر در انجام روش‌های تشویق کودکان لازم است سه اصل مهم را هرگز فراموش نکنید و آن‌ها را به کار بگیرید. در ادامه آن‌ها را توضیح داده‌ایم:

نکته اول، تفاهم والدین در تربیت فرزند

برای رسیدن به یک نتیجه مطلوب در مورد تربیت کودکان بهتر است والدین به یک وجه اشتراک در مورد روش فرزندپروری رسیده باشند. عدم تفاهم والدین در مورد موضوعی و بیان آن در مقابل کودک به نظام تربیتی کودک صدمه می‌زند. در واقع این عدم تفاهم به کودک پیامی متضاد درباره رفتار خوب یا بد می‌رساند. در نتیجه با یک سردرگمی رو به رو می‌شود. والدین باید با یکدیگر همسو بوده و کلام و رفتارشان مکمل یکدیگر باشد تا کودک با تعارض روبه رو نشود. پیشنهاد می کنیم برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص اشتباهات والدین در تربیت فرزند مقاله والدین سمــی را مطالعه فرمایید.

نکته دوم، تعهد به سیستم پاداش دهی

برای آن که رفتار مثبتی در کودک نهادینه شود والدین باید همیشه به سیستم پاداش دهی متعهد باشند. به این معنا که والدین هیچوقت اجازه ندارند سیستمی و رفتاری را که به کودک آموزش داده‌اند را نقض کنند. هیچ گذشتی یا استثنایی نباید قائل شد.

نکته سوم، بیان چرایی به کودک

بیان چرایی و نحوه سیستم پاداش دهی به کودک، مهم‌ترین عامل برای موفقیت در یک سیستم پاداش دهی است. کاملا باید به کودک توضیح دهید که جدول ستاره‌ها چیست و طبق چه دستور العملی اجرا می‌شود. بدون اجازه یا هماهنگی کودک کاری نکنید، اما طبیعتا قاطعیت و تصمیم نهایی با والدین است. در این صورت تـاثیر تشویق بر کودکان دوچندان خواهد بود.

برای تقویت رفتارهای مطلوب در کودک چه کار دیگری می‌توان انجام داد؟

قانون گذاری یکی از روش‌هایی است که می‌توانید برای ایجاد رفتار مطلوب در کودک به کار بگیرید. لیستی از قوانین مهم را تهیه کنید و آن‌ها را برای کودک خود توضیح دهید. برای این که رفتارهای مطلوب را در کودک خود ایجاد کنید لازم است در ابتدا صـفات شخصیتی او را بشناسید و بپذیرید. مثلا این که کودکتان پر حرف یا خجالتی است.
می‌توان این گونه خصوصیات را ارتقا داد. اما نمی‌توان به صورت کامل آن‌ها را در کودک حذف کرد. زمانی که رفتار بدی را از خود بروز می‌دهد سعی کنید با صحبت کردن مسائل را برای او توضیح دهید و از برچسب زدن به کودک پرهیز کنید. هرگز به او نگویید «خیلی پسر بدی هستی». لازم است قوانین را برای کودک شفاف‌سازی کنید و در مواقعی انعطاف‌پذیری داشته‌ باشید. به او حق انتخاب دهید و نظرش را در مورد مسائل گوناگون جویا شوید. بهتر است والدین آگاهی خود در زمینه روانــشناسی کودک را ارتقاء دهند تا بتوانند عملکرد بهتری در تعلیم و تربیت فرزندان خود داشته باشند.
در این مسیر می توان با مشاوران روانشناس مشورت نمود و راهکارهای عملی و کاربردی موثری را آموخت. مشاوران حامی هنر زندگی می توانند در این زمینه یاریگر شما باشند. برای کسب اطلاعات در خصوص مشاوره روانشناسی این مرکز کلیک کنید.

 

ثبت دیدگاه فقط برای اعضای سایت امکانپذیر است. لطفا ثبت نام کنید.

تماس با برترین مشاورین ایران